JANTES Mühendislik - Yangın Söndürme Sistemleri

YANGIN SÖNDÜRME SİSTEMLERİ HAKKINDA BİLGİLER

Yangın söndürmede temel prensip, yangının klasik tanımı yapılırken, belirtilen ve yanma şartı için geçerli olan üç unsurdan birinin ( Isı veya Oksijenin veya Yanan Maddenin herhangi birisinin ) ortadan kaldırılması yada Yanan Madde ile havadaki Oksijen arasındaki kimyasal zincir reaksiyonunun kırılması gerekir.

Bu tanımlama ile, yangın söndürme prensipleri 4 grupta incelenir.

1- SOĞUTARAK SÖNDÜRME (Isının Düşürülmesi):
Yanma esnasında, yanan maddenin ısısı azaltılır ve yanma derecesinin altına düşürülürse yanma durur. Soğutarak söndürme iki şekilde uygulanır ;

- SU İLE SOĞUTARAK SÖNDÜRME

- YANAN MADDEYİ DAĞITARAK SÖNDÜRME

          Burada amaç, yangın nedeni olan yüksek ısıyı bölmek ve ısıyı düşürmektir. Su ile soğutarak söndürmenin temeli, yanan maddenin soğutulmasına ve açığa çıkan yanıcı buhar ve gazların azaltılması ve durdurulmasına dayanır.
          Su ile soğutarak söndürme işleminde, özellikle geniş açılı sprey şeklinde püskürtme nozulları kullanılır ve bu püskürtme nozulları vasıtası ile, su buharı oluşturulur ve kısmen boğma etkisi meydana gelir. Soğutma yolu ile söndürmede kullanılan maddelerin, söndürmedeki etkinliği, bu maddelerin, özgül ısıları, gizli buharlaşma ısıları ve kaynama noktalarına bağlıdır.
          Suyun, spesifik ısısı ve buharlaşma gizli ısısı yüksek olduğu için, iyi ve etkili söndürme özelliği gösterir. Bunun yanında Karbondioksit Gazı, Halojenlendirilmiş Hidrokarbonlu söndürme gazları, Köpük konsantrasyonları, söndürmede soğutma etkisi gösterirler.

2- HAVADAKİ OKSİJEN İLE İRTİBATI KESEREK SÖNDÜRME:

Havadaki oksijen ile irtibatı keserek söndürme iki şekilde uygulanabilir ;

ÖRTME : Katı maddeler ( halı, kilim, battaniye, kum, toprak, v.s. ) kullanılarak veya kimyasal bileşikler ( Köpük konsantrasyonları veya Kuru Kimyevi Tozlar ) kullanılarak, Yanan Maddenin, Oksijen ile teması kesilir.
BOĞMA : Bu yöntem, özellikle kapalı veya kolaylıkla kapalı hale getirilebilecek yerlerdeki yangınlarda kullanılır. Hava sirkülasyonuna yol açabilecek bütün açıklıklar kapatılır ve Oksijen yenilenememe nedeni ile yangın kendiliğinden söner.

3- YANICI MADDEYİ ORTADAN KALDIRARAK SÖNDÜRME:
Yanıcı maddeyi ortadan kaldırmak sureti ile söndürmede, ya bizzat yanıcı madde ortadan kaldırılır yada madde ısıdan korunur veya ayrılır.

4- KİMYASAL REAKSİYONUN KIRILMASI İLE SÖNDÜRME:

Yanma Bölgesi içerisinde, ortamda mevcut oksijen konsantrasyonunu bozmak üzere, yanma bölgesine bir takım kimyasal maddeler ( Karbondioksit, Nitrojen veya Halon Alternatifi Gazlar ) boşaltmak veya Yanma bölgesinde bu nev-i, kimyasal gazları patlatmak sureti ile havanın içerisinde bulunan Oksijen ile Yanan Madde arasındaki kimyasal zincir reaksiyonu bozularak yangın söndürülebilinir.

Söndürücü Maddeler:

Su: Ateşi söndüren maddeler arasında en önemlisi sudur. Su özellikle A tipi yangınlar için (katı) mükemmel bir söndürücüdür.

Karbondioksit gazı (CO2): Yanan maddenin üzerini kaplayan karbondioksit gazı yanıcı maddeyi oksijensiz bırakarak yangının söndürülmesi olayıdır. Genellikle çelik tüplerde basınç altında sıvı halde tutulur. Bu gazla açık alanlarda ve hava akımının olduğu yerlerde yangının söndürülmesi oldukça zordur.

Kuru kimyevi toz: Yangın söndürmede kullanılan etkin maddelerden birisi de kuru kimyasal tozdur. Kimyasal tozların, cinslerine göre A.B.C. sınıfı yangınlar etkin bir şekilde söndürülebilmektedir. Aşırı sıcaklıktan (tahta, kumaş, araba lastiği gibi maddelerde) oluşan yangınlar, sıvıların (benzin ve türevleri) tutuşmasından çıkan yangınları ve yanıcı gazların (havagazı-doğalgaz vb.) basınç altında çıkmasından oluşan yangınların söndürülmesinde kullanılmaktadır.

Köpük: Köpük yanan yüzeyi tamamen kaplar. Bunun sonucu olarak da hava ile teması keser ve ayrıca soğutma özelliğinin bulunması nedeniyle de yangın söndürücü olarak kullanılır.

Kum: Yanıcı maddelerin oksijenle ilişkisinin kesilerek söndürülmesinde kullanılır. Kullanma anında kumun yanıcı maddeyi tamamen örtmesi sağlanmalıdır.

SÖNDÜRME SİSTEMLERİ

Hidrant Sistemleri

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'te çevre hidrant sistemlerinin özellikleri aşağıdaki madde ile belirlenmiştir:

Madde 95 - Yapıların yangından korunmasında, ilk müdahalede söndürülemeyen yangınlara dışarıdan müdahale edebilmek için mümkün olduğunca yapının veya binanın tüm çevresini kapsayacak şekilde tesis edilecek hidrant sistemi bünyesinde yerleştirilecek hidrantlar, itfaiye ve araçlarının kolay yanaşabileceği ve bağlantı yapabileceği şekilde düzenlenmelidir.

Hidrant sistemi dizayn debisi en az 1900 l/dak olmalı ve debi yapının risk sınıfına göre arttırılmalıdır. Hidrant çıkışında 700 kPa basınç olmalıdır.

Hidrantlar arası uzaklık çok riskli bölgelerde 50 m, riskli bölgelerde 100 m, orta riskli bölgelerde 125 m, az riskli bölgelerde 150 m alınmalıdır.Normal şartlarda hidrantlar korunan binalardan ortalama 5-15 m kadar uzağa yerleştirilmelidir.

Hidrant sistemine suyu sağlayan boru donanımında ring sistemi mevcut değilse kullanılabilecek en düşük boru çapı 150 mm olmalıdır. Sistemde kullanılacak hidrantlar yer üstü yangın hidrantı olmalı ve TS 2821 nolu standarda uygun olmalıdır. Hidrant sisteminde, hidrant yenilenmesini ve bakım işlemlerinin yapılmasını kolaylaştıracak uygun noktalarda ve yerlerde yer altı ve/veya yer üstü hat kesme vanaları temin ve tesis edilmelidir.

YANGIN DOLAP SİSTEMLERİ

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'te yangın dolap sistemlerinin özellikleri aşağıdaki madde ile belirlenmiştir:

Madde 94- Yangın dolapları sistemi sabit boru tesisatı ile yangın dolaplarından meydana gelir.

a) Sabit boru tesisatı;
     1) Yangın dolapları sistemlerine suyu sağlayan sabit boru tesisatı çapı 50 mm'den az olmamak üzere yapılacak hidrolik hesaplara göre belirlenmelidir.
     2) Yüksek binalar, alışveriş merkezleri, otoparklar ve benzeri yerlerde, ıslak veya kuru sabit boru sistemi üzerinde, itfaiye ve eğitilmiş personelin kullanımına olanak sağlayan bağlantı ağızları bırakılmalı ve bu bağlantı ağızları yangın merdiveni veya yangın güvenlik hacmi gibi korunmuş mekanlarda olmalıdır.
    3) Sabit boru tesisatı üzerinde bulunan bütün hortum bağlantıları, itfaiyenin kullandığı normlara uygun olacaktır. Bağlantı ağızları, yapının sprinkler ve yangın dolapları sistemine de suyu sağlayan sabit boru tesisatında bırakılması durumunda, bu bağlantılar ana kolonlar üzerinden doğrudan yapılacaktır.

b) Yangın dolapları;
     1) Yüksek yapılar, çarşılar, toplanma amaçlı binalar, konaklama ve sağlık amaçlı yapılar, kapalı kullanım alanı 2000 m2 den büyük olan bütün binalar, 1000 m2 den büyük imalathane ve atölyelere yangın dolabı yapılacaktır.
     2) Yangın dolapları her katta ve yangın duvarları ile ayrılmış her bölümde aralarındaki uzaklık 30 m'den fazla olmayacak şekilde düzenlenecektir. Yangın dolapları mümkün olduğu kadar koridor çıkışı ve merdiven sahanlığı yakınına kolaylıkla görülebilecek şekilde yerleştirilecektir. Binanın sprinkler sistemi ile korunması ve katlara itfaiye bağlantı ağzı bırakılması durumunda yangın dolapları arasındaki uzaklık 45 m'ye kadar çıkarılabilir.
     3) Hortumların saklandığı dolap ve kabinler gerekli cihazların döşenmesine izin verecek büyüklükte olacaktır. Bunlar yangın sırasında hortum ve cihazların kullanılmasını zorlaştırmayacak şekilde tasarlanacak ve sadece yangın söndürme amacı için kullanılacaktır.
     4) Hortumlar, serme ve bağlama gibi becerilere sahip eğitilmiş personel veya itfaiye görevlisi olmayan yapılarda, yuvarlak yarı-sert hortumlu yangın dolapları TS EN 671-1'e uygun olmalıdır. Hortum, yuvarlak yarı-sert TS EN 694 normuna uygun, çapı 25 mm olmalı ve hortum uzunluğu 30 m'yi aşmamalıdır. Nozul (lüle) veya lansı kapama, püskürtme ve/veya fiskiye yapabilmelidir.
     5) İtfaiye bağlantısı olmayan yuvarlak hortumlu yangın dolap dizayn debisi 100 1/dak ve lans girişindeki basınç 400 kPa olmalıdır. Basıncın 700 kPa'ı geçmesi durumunda basınç düşürücüler kullanılmalıdır.
     6) Yetişmiş yangın söndürme görevlisi bulundurmak zorunda olan yapılarda kullanılabilecek yassı hortumlu yangın dolapları TS EN 671-2 nolu standartlara uygun olmalıdır. Yassı hortum anma çapı 50 mm'yi ve hortum uzunluğu 20 m'yi geçmemelidir. Nozul (lüle) veya lansı kapama, püskürtme ve/veya fiskiye yapabilmelidir. Dolap dizayn debisi 400 l/dak ve lans girişindeki basıncı 600 kPa olmalıdır. Basınç 900 kPa'ı geçmesi durumunda basınç düşürücü kullanılmalıdır

GAZLI SÖNDÜRME SİSTEMLERİ

          Gazlı söndürme sistemi ile korunacak olan hacimlere yerleştirilen yangın algılama dedektörleri yangın anında algılama yaparak yangın kontrol paneline sinyal gönderirler. Algılama elemanlarından gelen alarm bilgisi ile uyarı cihazlarını (korna, siren, flaşör) ve gazlı söndürme sistemini devreye sokar. Panel alarm, hata ve uyarı bilgilerini kendisine bağlı bulunan adresli ekipmanların durumlarını adres bazında ekipmanla haberleşerek, konvansiyonel cihazların durumlarını çektiği akım ve taşıdığı direnç değerini kontrol ederek tespit eder.

          Gazlı söndürme sistemi çapraz zonlama mantığına göre çalışmaktadır. İkinci bir dedektör tarafından da algılama yapılmadıkça gazlı söndürme sistemi devreye girmez. Böylelikle yanlış alarm neticesinde gazın boş yere harcanması önlenmiş olur. İkinci bir dedektörden gelen sinyalin yangın kontrol paneli tarafından doğrulanması ile önceden belirlenmiş bir süre sonunda panel mahaldeki gazlı söndürme sistemini ve ışıklı ikaz ünitelerini devreye alır. Tehlike anında sistem manuel boşaltma butonlarını kullanarak da devreye alınacak özelliktedir. Elektrik kesilmelerine karşı sistem 24 saat akü ile çalışabilir özelliktedir. Panel üzerinde servis, alarm, hata, servis dışı, test, besleme hatası, sesli hata, sistem hatası, servis dışı, alarm ( her zon için ), hata / test / servis dışı ( her zon için ) ve siren durdurma göstergeleri olacaktır.

          Otomatik gazlı söndürme sistemleri, söndürme yapılacak mahalde, çapraz zonlama (cross zone) prensibine göre zon teşkil eden dedektörlerden gelen alarm sinyalinin söndürme sistemini aktive etmesi esasına göre çalışacaktır.

          Yangının erken algılanabilmesi amacıyla, yangın ürünlerini (duman, aerosol vb) farklı özelliklerden dolayı algılayabilecek, farklı çalışma prensiplerine sahip mahale uygun dedektörleri kullanılacak ve yukarıda belirtildiği üzere çapraz zonlama ile 2 ayrı zon teşkil edecek şekilde birbirlerine irtibatlanmış olacaktır. Böylelikle, söndürme sisteminin iki zonunundan da alarm sinyali gelmemesi halinde bu durum bir ön alarm olarak belirlenecek, söndürme sistemi bu etapta aktive olmayacaktır. Böylelikle yanlış algılamalarda söndürme gazının gereksiz yere boşaltılması önlenecektir.

          Söndürme yapılacak bölgelerde söndürmenin aktive olduğunu içerideki personele ikaz eden sesli bir alarm cihazı da bulunacaktır.

          Ayrıca, söndürme sistemi istenirse mekanik olarak manuel şekilde de devreye sokulabilecektir. Sistem söndürme gazının yangın anında ortama Gazın en çok 10 sn içerisinde boşalması esasına göre planlanıp tüm boru sistemi, püskürtme nozulları ve diğer ekipmanlar bu esasa göre seçilecektir

Sistemde dikkat edilmesi gereken noktalar :

   >NFPA standartlarında kurallara uygun dizayn ve hidrolik hesaplamalar,
   >Uluslar arası standartlara haiz malzemeler,
   >Birinci sınıf işçilik,
   >Montaj esnasında önceden hazırlanan izometrik çizimlere uyulması ve denetlenmesi,
   >Periyodik bakım ve servis hizmetlerinin zamanında verilmesi.

Gazlı söndürme sistemlerinin genel uygulama alanları :

   >Bilgi işlem odaları ve merkezleri
   >Arşivler
   >Ana kumanda ve kontrol merkezleri
   >Otomasyon merkezleri
   >Elektronik malzeme depoları
   >Sanat galerileri ve müzeler
   >Kütüphaneler
   >Laboratuar ve araştırma-geliştirme merkezleri
   >Elektrik odaları
   >Telefon santralleri
   >UPS ve akü odaları
   >Tıbbi malzeme depoları

Argon (Ig-01)

Hfc 227-Ea (Fm200, Fe-227)

Sapphire (Novec-1230)

DAVLUMBAZ SÖNDÜRME SİSTEMLERİ

          Mutfaklarda kullanılan davlumbazların, uzun süre temizlenmeden kullanıldığı taktirde içinde biriken yağların herhangi bir sebeple tutuşmasından kaynaklanan davlumbaz yangınlarının söndürülmesi oldukça zordur. Davlumbaz söndürme sistemi davlumbazlarda çıkacak yangınlarının söndürülmesinde en kolay ve en etkili çözüm yoludur.

          Davlumbaz söndürme sisteminin çalışma prensibi, davlumbazın içinde bulunan dedektörlerin algılamasıyla dedektörlerin 182 derece sıcaklıktan sonra kopması veya sistemde bulunan manuel boşaltma butonunun çekilmesi sonucunda tüpün içinde bulunan köpüğün cihazların üzerine davlumbazın filtresinin içine ve bacasına nozullar yardımı ile püskürtülmesini sağlayarak tutuşan yağların söndürülmesi sağlanmaktadır.

          Teknik olarak sistemin çalışması sistemde gerili duran çelik telin gerginlik esasına göre işlemektedir. Söndürme sisteminde çelik telin üzerine dedektörler bağlanmıştır ve tel manuel boşaltma butonu ile sonlandırılmıştır. Yani dedektörlerin otomatik algılaması veya butonun çekilmesi ile çelik telin gerginliğinin bozulması durumunda sisteme bağlı bulunan kontrol kutusunun kolu düşerek 12 gramlık CO2 tüpünü patlatacak CO2 tüpünün patlaması sonucu köpük tüpünü ateşleyerek köpüğün nozullar sayesinde mahale boşalması gerçekleşecektir.

Sistemin korunması ve sağlıklı çalışması için dikkat edilecek hususlar şunlardır:

     1- Nozulların bağlı bulunduğu boru tesisatı mutfak davlumbazının altında bulunan cihazların kapladığı alanlar ve orta noktaları hesaplanarak nozulların yüksekliği ile uzunluğu bunlara göre konulmuştur. Bu yüzden nozullarla kesinlikle oynanmaması gerekmektedir.

     2- Algılama hattının temizlenmesi esnasında dedektörlerin ve algılama hattının sert darbelere karşı dikkat edilmesi gerekmektedir. Daha önce belirttiğimiz gibi sistemin çalışma prensibi çelik telin gerginliği esasına göre çalıştığı için dikkatsiz davranmak sistemin yanlış boşaltma yapmasını sağlar.

Kurulan söndürme sistemi çalışma prensibi aşağıdaki gibidir.

webmaster